เตรียมวิธีคิดเยาวชนเขาพระ...กับก้าวแรกของงานวิจัย

บ้านเขาพระ หมู่ที่ 6 ตำบลเขาพระ อำเภอรัตภูมิ จังหวัดสงขลา แวดล้อมไปด้วยทรัพยากรธรรมชาติและ องค์ความรู้เกษตรธาตุ 4 ภูมิปัญญาไทย ในการทำเกษตรกรรม ที่อยู่ร่วมกับผืนป่าธรรมชาติ สถานที่แห่งนี้เป็นจุดเรียนรู้ของเยาวชนเขาพระทำวิจัยศึกษาชนิดพันธุ์ของกล้วย และขยายไปสู่การชักจูงเพื่อน ๆ ในโรงเรียนสามัคคีอิสลามวิทยา ให้เข้ามามีส่วนร่วมในการเรียนรู้ด้วยกัน นักวิจัยเองได้เข้าไปติดต่อกับครูในโรงเรียน เพื่อเป็นการเปิดช่องทางการทำงานวิจัยให้เข้าไปสู่สถาบันการศึกษา จนขณะนี้มีนักวิจัยจำนวน 13 คน ร่วมกันศึกษาโครงการวิจัย องค์ความรู้เรื่องกล้วย เพื่อนำไปสู่การฟื้นฟูภูมิปัญญาการใช้ประโยชน์จากกล้วย และความร่วมมือของชุมชนในการฟื้นฟูพันธุ์กล้วยสู่ธรรมชาติ ก่อนลงมือทำงาน ทีมวิจัยได้ร่วมประชุมวางแผนการทำงานโครงการวิจัยตลอดระยะเวลา 1 ปี เมื่อวันที่ 3 ตุลาคม 2552 ณ โรงเรียนสามัคคีอิสลามวิทยา เพื่อทำความเข้าใจกระบวนการทำงานวิจัย โดยมีนักวิจัยเข้าร่วมทุกคน มีที่ปรึกษาโครงการวิจัยคือ ปะนัน (พ่อนัน) กับมะยะ(แม่ยะ) ผู้เชี่ยวชาญและมีความรู้เรื่องการทำงานวิจัยชุมชน งานสังคม และความรู้เรื่องทรัพยากรธรรมชาติ เป็นที่ปรึกษาและให้คำแนะนำการทำงานวิจัยของนักวิจัยรุ่นใหม่ได้อย่างดี และยังมีผู้อำนวยการของโรงเรียน เข้ามาพูดคุยเรียนรู้งานวิจัยท้องถิ่น ตลอดจนให้คำแนะนำในการทำงานของทีมวิจัย กระบวนการดำเนินเวทีในวันนั้น เริ่มจากการการแนะนำตัวของแต่ละคน และเริ่มเข้าสู่การชี้แจงโครงการวิจัย ตั้งแต่วัตถุประสงค์ และขั้นตอนการดำเนินการ แต่เพื่อเป็นการกระตุ้น และถอดความรู้ก่อนที่จะเริ่มทำการศึกษาเรื่องกล้วยโดยกระบวนการวิจัยนั้น ปะนัน ที่ปรึกษาโครงการ ได้ตั้งคำถามไว้ให้แต่ละคนร่วมคิด โดยแบ่งกลุ่มออกเป็น 3 กลุ่ม คือ กลุ่มผู้ชาย ผู้หญิง และกลุ่มผู้ใหญ่ โจทย์คำถามคือ - เราคือใคร - วิจัยเพื่ออะไร - คาดหวังอะไรจากการวิจัย - เราวิจัยเพื่ออะไร   กลุ่ม เราคือใคร วิจัยคืออะไร คาดหวังอะไรจากการวิจัย เราวิจัยเพื่ออะไร ผู้ชาย มนุษย์คนหนึ่ง ที่รักโลก คือผู้ที่อยากรู้ ผู้ที่ต้องการความรู้ การค้นคว้า ในสิ่งที่เราไม่รู้ และอนุรักษ์ ในสิ่งนั้น นำสิ่งที่ได้ จากงานวิจัย ไปใช้กับตนเอง และเผยแพร่ ให้กับคนอื่นทั่วไป และจะได้ประโยชน์ จากงานวิจัยครั้งนี้ ไม่มากก็น้อย เพื่อพัฒนาพันธุ์กล้วย และภูมิปัญญา ของพันธุ์กล้วย ในชนบท ไม่ให้พันธุ์กล้วยในบ้านของเรา สูญพันธุ์ ให้อยู่กับเราตลอดไป ผู้หญิง เราคือกลุ่มเยาวชน ที่ต้องศึกษา เกี่ยวกับเรื่องกล้วย และสนใจที่จะทำเรื่องนี้ การที่เราศึกษาวิจัยเรื่องหนึ่ง อย่างละเอียด เช่นเรื่องกล้วย สามารถรู้รายละเอียด ของกล้วยทั้งหมด -สามารถนำความรู้ ที่ได้ไปเผยแพร่ ให้กับชุมชนของเราได้รับรู้ -สามารถรู้รายละเอียด ของกล้วยได้ชัดเจน -สามารถนำไปประกอบอาชีพ ให้คนในชุมชน ได้เรียนรู้พันธุ์กล้วยที่แปลก เช่น กล้วยทอดสีชมพู เราเป็นกลุ่มเยาวชน เพื่อพัฒนาตนเอง นำความรู้ที่ได้ ไปถ่ายทอด ให้กับชุมชนของเรา เหมือนเรา เป็นตัวแทนของชุมชน โดยเริ่มจากครอบครัว เช่น ผู้หญิง เราไปให้ความคิด ข้อเสนอแก่หมู่บ้านของเราได้ ทำให้หมู่บ้านพัฒนา ทำให้คนในหมู่บ้านมีรายได้เสริม อย่างเช่น คนในหมู่บ้าน ของเราส่วนใหญ่ตัดยาง ถ้าหากเราทำวิจัยตรงนี้แล้ว เอาไปบอกเขา จากคนที่ปลูกยางอย่างเดียว เราก็สามารถ ที่จะแนะนำให้ร่องยางที่ว่างนั้น สามารถปลูกพืชอย่างอื่นได้ ชาวสวนจะมีรายได้เพิ่ม ผู้ใหญ่ ผู้ที่สนใจศึกษา หาความรู้ อยากรู้ทุกเรื่อง อยากฟังทุกเรื่อง และยังเป็น คนในพื้นที่ จังหวัดสงขลากับสตูล ต้องการพัฒนาตนเอง การรวบรวมข้อมูล ที่มาจากการ ค้นหา เลือก บันทึก และสังเกต เป็นการหาคำตอบในเรื่องที่สงสัย อยากรู้ อยากแก้ไขปัญหา คนที่ทำวิจัย เป็นคนที่มีความรอบรู้ ซื่อสัตย์ อดทนอดกลั้น รวดเร็ว ทันเหตุการณ์ พร้อมที่จะทำงาน ความรู้ ที่จะได้รับ จากการทำงานร่วมกัน ได้ทีมงาน เครือข่าย ความสัมพันธ์ ในระหว่างทาง ก่อเกิดการเป็นนักวิจัย เป็นคนช่างสังเกต วิเคราะห์ คิดเป็น จนสามารถแก้ปัญหา เฉพาะหน้าได้ โดยเรียนรู้ จากกระบวนการวิจัย ทำให้เกิดความคิดสร้างสรรค์ ต่อตนเองและสังคม เพื่อพัฒนาตนเอง และชุมชน ให้คนในท้องถิ่นเ กิดการอนุรักษ์พันธุกรรม เรื่องกล้วย เพื่อสืบทอด ถ่ายทอด สืบสาน วัฒนธรรมท้องถิ่น ได้รู้สภาพของปัญหาในชุมชน วิถีชีวิต โดยใช้การศึกษา เรื่องกล้วยขับเคลื่อน นำไปสู่ การสร้างความตะหนัก และเรียนรู้ร่วมกัน ในชุมชน โดยใช้โรงเรียน เป็นแหล่งเรียนรู้ เรื่องกล้วย เมื่อต่างคนรู้ว่า ณ วันนี้ เรามาร่วมกันทำโครงการวิจัยศึกษาเรื่องกล้วยเพื่ออะไร คาดหวังอะไร คงต้องคอยดูในระหว่างที่ศึกษาทำวิจัยไปด้วยกัน สุดท้ายมีคำกล่าวที่ฝากบอกถึงนักวิจัยรุ่นใหม่จากปะนัน “ สิ่งที่อยากจะฝากฝังไว้กับเด็ก ๆ คือการเป็นต้นแบบ เพราะฉะนั้นการเป็นต้นแบบไม่ง่าย มันจะมีหลายสิ่งหลายอย่างในตัวเรา ฐานะที่ว่าเราทำงานเพื่อสังคม เราใช้ชีวิตอย่างไรก็ได้ แต่อย่าลืมว่าเราคือแกนนำ เป็นต้นแบบ เอาไว้ให้คิดเมื่อเราคิดจะทำในสิ่งที่ไม่ดี” มะยะเองก็ได้ให้กำลังใจโดยขอพรให้ลูก ๆ ประสบความสำเร็จในการทำงานนี้ สำหรับพี่นก สกว.เอง ก็คงไม่พ้นเรื่องกระบวนการทำงานวิจัยที่เน้นเรื่องการตั้งคำถาม โดยเริ่มจากคำถามย่อยที่จะนำไปสู่การตั้งคำถามใหญ่ ตรงนี้สำคัญ เพราะการที่จะได้ข้อมูลมาต้องเริ่มการการสงสัย จึงจะเกิดปัญญา สิ่งที่ผู้เขียนมองเห็นในครั้งนี้คือ การทำงานของทีมวิจัยที่มีการแบ่งหน้าที่ความรับผิดชอบเมื่อมีการจัดประชุม การร่วมกัน ร่วมคิด ในการทำงานเป็นทีม และความกล้าแสดงออกในการออกมาพูดหน้าเวที นี่เป็นเพียงจุดเริ่มต้นของนักวิจัยที่มีพัฒนาตัวเองในทางที่ดีขึ้น ผู้เขียน นางสาวฮามีด๊ะ หวันนุรัตน์ สกว.สงขลา